مقالات
بررسی کاستیهای سیستمهای کتابخانهای در بافت میراث فرهنگی
چرا نرمافزارهای کتابخانهای متعارف پاسخگوی نیازهای امروز کتابخانه، آرشیو و موزه نیستند و نسل نوین سیستمهای یکپارچهٔ کتابخانهای و کشف دانش (BDILS) چه راهی پیش میگذارد.
گسترش فناوریهای نوین و ضرورت بازنمود دانش
با گسترش فناوریهای نوین اطلاعاتی و پدید آمدن محیطها و رسانههای اطلاعاتی با قابلیتهایی متمایز از محیط و رسانههای فیزیکی، نیازهای اطلاعاتی و انتظارات جامعهٔ کاربران از سیستمهای اطلاعاتی افزایش یافته است. فناوریهای جدید برای بازنمود اشیا و پدیدههای دنیای واقعی، الگوهای رابطهای میان آنها و فرایندها و کارکردهای هر شیء در تعامل با اشیای دیگر توسعه مییابند؛ به گونهای که بازنمود دانش را به جای بازنمود صرف اطلاعات ممکن میسازند.
در همین راستا، سیستمهای یکپارچهٔ کتابخانهای و کشف دانش (BDILS) برای بهرهگیری حداکثری از قابلیتهای محیط و رسانههای اطلاعاتی نوین توسعه مییابند؛ با هدف مدیریت بهینهٔ اشیای محتوایی فیزیکی و دیجیتال، حذف محدودیتهای زمانی و مکانی دسترسی به منابع دانش، کشف و بازنمود دانش و گسترش خدمات متنوع در بسترهای ارتباطی جدید، و با استفاده از استانداردها، پروتکلها، فنون و ابزارهای مدیریت داده و فراداده.
از سوی دیگر، تفاوت در نیازها و علایق اطلاعاتی، دانش زمینه، پیشدریافتها، رفتارهای اطلاعیابی و الگوهای ذهنی کاربران، رویکرد خدمات کتابخانهای را از بافتمدار به کاربرمدار تغییر داده است. نسل جدید کتابخانهها بر خدمات سفارشی و شخصیسازیشده تمرکز یافتهاند و توسعهٔ BDILS به سوی بازنمون شیءگرای اشیا و تعامل آنها با دیگر موجودیتهای دادهای و شخصیسازی خدمات گرایش پیدا کرده است.
نارساییهای سیستمهای یکپارچهٔ کتابخانهای موجود
سیستمهای یکپارچهٔ کتابخانهای (ILS) کنونی در بافت میراث فرهنگی کشور، شامل کتابخانه، آرشیو و موزه، به دلیل تکیه بر استانداردها و ابزارهای مدیریت منابع اطلاعاتی مربوط به بیش از دو دهه پیش، در پاسخ به نیازهای جاری با کاستیها و محدودیتهایی روبهرو هستند. همگام با تحولات جدید، سازمانها و مؤسسات آموزشی و پژوهشی ارائهکنندهٔ خدمات اطلاعاتی و فرهنگی، با درک تغییر نیازها و انتظارات کاربران، به توسعهٔ BDILS با قابلیت برنامهریزی برای کاربران نهایی و قابلیت یادگیری ماشینی علاقه نشان میدهند.
نرمافزارهای کتابخانهای موجود، به دلیل تکیه بر استانداردها و ابزارهای گذشته و نبود اقدام جدی برای همخوانی با تحولات حوزهٔ مدیریت داده و فراداده، فرایند مدیریت دانش را در بافتهای اطلاعاتی گوناگون با چالشهای جدی روبهرو ساختهاند. همچنین به دلیل ارتباط موجودیتهای دادهای در زیستبوم داده، تعامل BDILS با دیگر سیستمهای مدیریت داده برای تبادل داده و خدمات ضروری است.
فهرست چالشها
- همخوان نبودن قابلیتها و امکانات نرمافزارهای کتابخانهای کنونی با نیازها و انتظارات رو به رشد کتابخانهها و مراکز اطلاعاتی؛
- رویکرد صرفاً کتابخانهای و بیتوجهی به دیگر بافتهای دادهای مرتبط در جامعهٔ میراث فرهنگی (آرشیوی و موزهای)؛
- بهرهگیری از استانداردها، پروتکلها و ابزارهای پیشین و گاه منسوخشده که مدیریت بهینهٔ اطلاعات و تعامل با سیستمهای اطلاعاتی بینالمللی را دشوار ساخته است؛
- اقبال ناکافی به رویکردهای جدید مدیریت داده، از جمله رویکردهای دانشمدار، شیءمدار و کاربرمدار، و در نتیجه ناتوانی در بازنمود دانش و معنای موجود در بافت اطلاعاتی؛
- یکپارچه و میانکنشپذیر نبودن نرمافزارهای کتابخانهای با دیگر سیستمهای اطلاعاتی سازمانها و ناتوانی در مدیریت یکپارچهٔ دانش موجودیتهای دادهای یک حوزهٔ دادهمحور.
ضرورت گذار به نسل نوین BDILS و راهکار KDR
بهرهگیری از راهکار بومی و پیشرفتهٔ KDR به عنوان نسل نوین سیستمهای یکپارچهٔ کتابخانهای و کشف دانش میتواند پاسخی شایسته به این چالشها و زمینهساز ارتقای خدمات اطلاعاتی و همراستایی با تحولات جهانی باشد:
- نرمافزار کتابخانهای با نیازهای رو به رشد مجموعه همخوان نیست.
معماری پیمانهای KDR قابلیتهای تازه را بهصورت افزونه و بدون تغییر هستهٔ نرمافزار میافزاید. - رویکرد صرفاً کتابخانهای، آرشیو و موزه را نادیده میگیرد.
KDR کتابخانه، مرکز اسناد و موزه را بر بستری واحد مدیریت میکند؛ راهکار میراث فرهنگی را ببینید. - استانداردهای قدیمی تعامل بینالمللی را دشوار میکنند.
KDR بر پایهٔ LRM، RDA، CIDOC CRM، RiC و Schema.org ساخته شده است. - دانش و معنای بافت اطلاعاتی بازنمایی نمیشود.
موجودیتها و روابط آنها در گراف دانش بازنمایی میشوند. - نرمافزار کتابخانهای با سیستمهای دیگر میانکنشپذیر نیست.
KDR با API باز، Z39.50 دوطرفه و OAI-PMH با سامانههای دیگر تبادل داده میکند.
درخواست دمو
KDR را از نزدیک ارزیابی کنید.
جلسهٔ نمایش تخصصی، متناسب با نوع مجموعه: کتابخانه، مرکز اسناد یا موزه.
